Helikopter Ebeveynlik Çocuğa Zarar Veriyor

Önceden kabullenilmesi zor bir konuydu, ebeveynin bu aşırı müdahalede bulunduğu helikopter ebeveynlik modeli. Ancak içeriği anlaşılmaya başlandıkça “Evet sanırım zaman zaman ben de bir helikopter ebeveynim!” itirafları arttı.

Nedir helikopter ebeveynlik? Çocuğun hareketlerini ve çocuğun etrafında oluşabilecek durumları önceden düşünüp önlem almaya çalışan, ondan önce harekete geçen aşırı derecede koruyucu ebeveyn modeli.

Anne babalar bu müdahaleci tavırları aşırı sevgi ve ilgiye bağlayıp “onların iyiliği için” çocuklarına bu şekilde davrandıklarını savunurlar. Ancak bu aşırı endişeli ve yer yer saplantılı ilişki çocukların iyiliği yerine kötülüğüne neden olur.

Çünkü çocuk doğuştan onlar için her şeyi yapan, her şeyi düşünen asistanlara sahiptir. Asistanları varken konfor alanından çıkıp gelişimini tamamlayamayan çocuk gerçek hayatta kendi başına kaldığında hiçbir şeyi tek başına yapamaz.

Öz becerileri gelişmez

Kendi giyinip soyunması, kendi kıyafetlerini seçmesi, ayakkabısını bağlaması, yemeğini kendisi yemesi, odasını kendisi toplaması gibi çocuk gelişimine uygun yapması gereken beceriler, sabırsız ve mükemmeliyetçi ebeveynler tarafından engellenir. Çocuğun  yerine yapılan bu davranışlar sebebiyle çocuk acele ettirildiği, kendi yaptığının beğenilmediği için yavaş yavaş davranış isteklerini kaybederler ve kabullenilmiş çaresizlikle ebeveynleri olmadan bu basit hareketleri gerçekleştiremez hale gelirler. Bu alışkanlık gençlik çağında sorumsuzluk, ileriki yaşlarda dağınıklık ve beceriksizlikle evrilir. Öz becerileri gelişmeyen çocuk kendi işini kendisi halledemez, sürekli desteğe ihtiyaç duyar, kendini becerikli hissedemez ve özgüvenini kaybeder.

Sağlık problemleri yaşarlar

Üşüme ihtimaline karşı üzerini giydirip, terleyince hasta olmasın diye sürekli üzerini değiştiren ebeveynlere sahip çocuklar ne üşüdüğünü anlama kabiliyetine sahip olur ne de üzerini ne zaman değiştirmesi gerektiğini bilir. Öz kontrol gelişmemiştir. Acıkmadan ağzına tıkılan yemekler nedeniyle acıkıp acıkmadıklarını fark edemezler. Beslenme düzeni sağlıklı oluşmamıştır. Kendisi acıktığı zaman sağlıklı beslenmeyi öğrenememiştir. Bu nedenle farkındalıksız beslenmeden dolayı obez veya yetersiz beslenmeden dolayı bağışıklık sistemi zayıflığıyla pek çok hastalığa açık hale gelir. Hastalığa çabuk yenik düşer. Hasta olduğunda kendisine bakmayı bilemez.

Kendi hayatını düzenleyemez

Ne zaman spor yapacağı, ne zaman yemek yiyeceği, ne zaman arkadaşlarıyla buluşacağı, hatta arkadaşlarıyla ne yapacağı planlanmış bir çocuk kendi hayatını organize edemez. Çocuğun fikri sorulmadan yapılan planlar, yazdırılan kurslar çocuğun öz planlama hakkına müdahaledir. Çocuk isyan eder ve bu sert bir şekilde bastırılırsa veya çocuk herhangi bir konuda bir kere bile isyan etmemiş şekilde pasifse hayatının tüm iplerini ebeveyne teslim etmiştir ve  hareket kabiliyetini, değerlendirme ve kendisi için karar verme yetisini kazanamamış demektir. Bu tip çocuklar her alanda pasif davranmaya yatkın olurlar. Başkalarının yaptığı programlara katılırlar, başkalarının kararlarını takip ederler. Başkaları ne derse onu yaparlar. Tercih onlar için önlerine sunulandır.

Problemleri çözemezler

 Ebeveynleri her duruma karışan çocuklar problemin bir problem olduğunu bile ebeveyni söylemeden anlayamaz. Hatta çoğu kez çocuk bunu fark etmeden ebeveyn problemi büyük bir gururla ortadan kaldırmıştır. Hiçbir engelle, problemle, sorunla karşılaşmadan büyüyen çocuk tek başına kaldığında sorunun olduğunu bile çok geç fark eder. Nasıl çözeceğini bilemez. Başkası olmadan hareket edemez. Başkalarına danışmadan yaşayamaz. Kendi işini kendisi halledemediği için özgüven problemi yaşar ve etrafında sürekli birilerinin olmasına ihtiyaç duyar. Problemler karşısında kendi bakış açılarının gelişmesine izin verilmediği için her şeyi anne-baba çerçevesinden görüp yorumlar. Kendi mücadeleci kişiliği oluşamaz. Sürekli erteleme eğilimine girer ve problemlerden kaçarlar. Başarısızlık ve zorluk çocuğa yeni yetenekler kazandırırken helikopter ebeveynlerin çocukları bu doğal yetenek kazanımından mahrum kalır.

Duygusal yeterlilikleri gelişmez

 Çocuklarını her şeyin üzerinde tutan, hep haklı gören, onun öncelikli olmasını, hep başarılı olmasını isteyen ebeveynlerin çocukları dünyanın sadece kendi etraflarında döndüğünü zannederler. Empati yetenekleri gelişmez. Mutsuz olmalarına, hayal kırıklığını tatmasına izin verilmediği için sürekli toz pembe zannettikleri hayat ilk tokadında onları yere yıkar. Mutsuzken kendi çabalarıyla nasıl mutlu olabileceklerini bilmezler. Kendi kendilerini avutamazlar, kendilerini cesaretlendiremezler. Hatalar için hep başkalarını suçlarlar. Hayal kırıklığına nasıl göğüs gerebileceğini öğrenememiştir. Sıkıldığında bin bir aktivite ve bin bir oyuncakla oyalanan çocuk mutluluk için sürekli dış uyaranlara ihtiyaç duyar. Tatminsiz yetişir. Çocukluk dünyasından gerçek hayat geçişte, özellikle tam da ergenlikte sorunlar yaşarlar.

Bütün bu problemlerin çözümü elbette mümkün. Yaşadığınız tablo bu sürekli bu kadar kötü olmasa da, bu bahsettiklerimize çok yaklaştığınız hatta belki farkında bile olmadan yaptığınız anlar vardır. Önemli olan bunları yaşarken fark edip ebeveynin öncelikle çocuk değil, kendi kontrolünü sağlamasıdır. Bunun için gerekirse psikolojik destek alabilir.

Çocuğun söyledikleri, anlatmaya çalıştıkları hoşunuza gitse de gitmese de öncelikle iyice dinlemelisiniz. Ortak bir noktada buluşmak gerekir. Seçenekler sunarak sizin izin verebileceğiniz şeyleri onun kendi seçimi olarak algılamasını sağlayabilirsiniz. Çocuk dinlendiği, değer verildiği, kendi düşüncelerinin ve fikirlerinin önemli olduğunu hissetmeli. Bazen bir şeyleri değiştirmesine, esnetmesine izin verin. Hayata müdahale edebilme gücünü görebilmeli.

Yukarıda saydığımız tüm bu alanlarda kendi yeterliliğini kendisi kazanabilmeli. İyi ebeveynlik, çocuğuna kendi gelişimi için yeterli imkan ve fırsat veren ebeveyndir, bunu unutmayın.

Yorum Ekle